Writer: 
Share
รายงานภาวะสังคมไทยไตรมาสหนึ่ง ปี 2569 จากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เผยแพร่ตัวเลขที่สะท้อนให้เห็นถึงพลวัตที่เปลี่ยนไปของสังคมไทยอย่างมีนัยสำคัญ ในมุมมองของภาคธุรกิจและการตลาด ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่สถิติรายไตรมาส แต่เป็นเสมือนเข็มทิศที่ชี้ให้เห็นถึงความท้าทายจากกระแสการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี พฤติกรรมผู้บริโภคที่ขับเคลื่อนด้วยสื่อดิจิทัล และปัญหาโครงสร้างที่ฝังรากลึก
การทำความเข้าใจบริบททางสังคมเหล่านี้เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับการวางกลยุทธ์ทางธุรกิจในยุคที่ทุกอย่างถูกขับเคลื่อนด้วยข้อมูล ลองมาเจาะลึกประเด็นสำคัญที่คนในแวดวงอุตสาหกรรมดิจิทัลและการตลาดต้องนำไปวิเคราะห์ต่อ
สึนามิ AI กับการปฏิวัติโครงสร้างตลาดแรงงานไทย
ประเด็นที่ต้องให้ความสำคัญสูงสุดและถือเป็นวาระเร่งด่วนของทุกองค์กรคือ ผลกระทบจาก AI ต่อตลาดแรงงาน เทคโนโลยี AI ได้ก้าวข้ามขีดจำกัดจากการเป็นเพียงเครื่องมือประมวลผลคำสั่ง หรือแบบจำลองภาษา ไปสู่ยุคของ Agentic AI ที่สามารถคิด วางแผน ลงมือทำ และปรับปรุงงานได้ด้วยตัวเองแบบครบวงจร
ข้อมูลจากการประเมินชี้ให้เห็นว่า ในไตรมาสสี่ ปี 2568 มีแรงงานไทยที่เข้าข่ายได้รับผลกระทบจาก Generative AI สูงถึง 8.7 ล้านคน ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 21.8 ของกำลังแรงงานทั้งหมดของประเทศ ผลกระทบนี้สามารถแบ่งออกเป็น 2 มิติที่ชัดเจน
- กลุ่มที่มีความเสี่ยงถูกทดแทน: มีจำนวนถึง 2.2 ล้านคน หรือร้อยละ 5.4 ของแรงงาน กลุ่มนี้ส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล และเป็นผู้จบการศึกษาระดับปริญญาตรีขึ้นไปถึงร้อยละ 55.8 สายงานที่น่าเป็นห่วงคืองานที่มีลักษณะทำซ้ำและมีแบบแผนตายตัว รวมถึงงานทักษะสูงที่ต้องอาศัยการคำนวณ วิเคราะห์ข้อมูล หรือเขียนโปรแกรม อาชีพที่เสี่ยงต่อการถูกทดแทนสูง ได้แก่ โปรแกรมเมอร์ (ร้อยละ 74.5) นักวิเคราะห์ทางการเงิน (ร้อยละ 57.2) และนักทดสอบระบบซอฟต์แวร์ (ร้อยละ 51.9) แม้แต่อาชีพผู้เชี่ยวชาญด้านโฆษณาและการตลาดก็มีความเสี่ยงเช่นกัน
- กลุ่มที่นำ AI มาสนับสนุนการทำงาน: มีจำนวน 6.5 ล้านคน หรือร้อยละ 16.3 ของแรงงาน กลุ่มนี้ยังคงต้องอาศัยทักษะความเป็นมนุษย์เป็นแกนหลัก เช่น ทักษะการสื่อสาร การเจรจาต่อรอง และการบริหารจัดการ การใช้ AI ในกลุ่มนี้จะเน้นไปที่การลดภาระงานเชิงระบบและเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน
ความท้าทายนี้กำลังบีบบังคับให้องค์กรต้องปรับโครงสร้างการจ้างงานอย่างรุนแรง ตลาดแรงงานในอนาคตจะลดโอกาสสำหรับเด็กจบใหม่ในตำแหน่งงานระดับเริ่มต้น และมุ่งเน้นการหาบุคลากรที่มีทักษะเฉพาะทางที่พร้อมเป็น “ผู้บริหารจัดการ AI” การพัฒนาทักษะ Reskill/Upskill จึงไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่คือทางรอดเดียวของแรงงานไทย
หนี้ครัวเรือน พฤติกรรม Gen Z และดาบสองคมของอุตสาหกรรมการเงินดิจิทัล
ตัวเลขหนี้ครัวเรือนในไตรมาสสี่ ปี 2568 ปรับตัวเพิ่มขึ้นมาอยู่ที่ 16.44 ล้านล้านบาท ทำให้สัดส่วนหนี้ต่อ GDP ขยับขึ้นเป็นร้อยละ 86.7 คุณภาพสินเชื่อยังคงเป็นปัญหา โดยสินเชื่อที่ค้างชำระเกิน 90 วันขึ้นไป หรือ NPL จากข้อมูลเครดิตบูโร มีมูลค่าสูงถึง 1.31 ล้านล้านบาท คิดเป็นร้อยละ 9.59 ของสินเชื่อรวม
สิ่งที่นักการตลาดและสถาบันการเงินต้องจับตาคือ พฤติกรรมการบริโภคของคนรุ่นใหม่ หรือ Gen Z หนี้บริโภคของกลุ่มประชากรอายุไม่เกิน 25 ปี มีอัตราการเติบโตสูงกว่าทุกกลุ่ม โดยสินเชื่อบัตรเครดิตโตถึงร้อยละ 13.5 และสินเชื่อส่วนบุคคลโตถึงร้อยละ 11.5 การตัดสินใจซื้อสินค้าของคนกลุ่มนี้ได้รับอิทธิพลอย่างหนักจากรีวิวและเทรนด์บนโลกออนไลน์ โดยพบว่าร้อยละ 58.0 ของกลุ่ม Gen Z เชื่อถือคำแนะนำจากครีเอเตอร์ที่ตนติดตาม และมีทัศนคติเชิงบวกต่อแบรนด์ที่ปรากฏบนโซเชียลมีเดียถึงร้อยละ 50.0
อิทธิพลของอินฟลูเอนเซอร์สายการเงินจึงมีบทบาทสูงมากต่อพฤติกรรมทางการเงินในยุคดิจิทัล แม้เนื้อหาจะเข้าถึงง่าย แต่หากไม่มีความรู้ทางการเงินที่ถูกต้อง หรือมีผลประโยชน์ทับซ้อน อาจนำไปสู่การชักชวนให้ทำธุรกรรมที่มีความเสี่ยงสูงได้ การกำกับดูแลเนื้อหาและกำหนดให้ต้องขึ้นทะเบียนกับ ก.ล.ต. จึงเป็นเรื่องจำเป็น นอกจากนี้ การมาถึงของธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา หรือ Virtual Bank ที่ใช้ข้อมูลทางเลือกในการพิจารณาสินเชื่อ แม้จะช่วยลดข้อจำกัดในการเข้าถึงแหล่งเงินทุน แต่ก็เพิ่มความเสี่ยงในการก่อหนี้สินที่เกินตัวของประชาชนเช่นเดียวกัน
หลุมพรางอีคอมเมิร์ซ กับสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์และกลโกงยุคดิจิทัล
การใช้ชีวิตบนโลกออนไลน์ที่เพิ่มขึ้น นำมาซึ่งความเสี่ยงที่ตามมาเป็นเงาตามตัว สถิติการรับเรื่องร้องเรียนของผู้บริโภคผ่าน สคบ. เพิ่มขึ้นร้อยละ 16.2 โดย “สินค้าออนไลน์” เป็นหมวดหมู่ที่มีการร้องเรียนสูงสุดถึงร้อยละ 39.8
ปัญหาการละเมิดลิขสิทธิ์บนช่องทางออนไลน์มีตัวเลขที่ก้าวกระโดดอย่างน่าตกใจ โดยในไตรมาสแรกของปี 2569 มูลค่าความเสียหายจากสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ออนไลน์เพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 362.0 เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า นอกจากนี้ ภัยคุกคามจากมิจฉาชีพยังพัฒนารูปแบบไปอย่างซับซ้อน เช่น การสร้างแอปพลิเคชันเทรดทองปลอม หรือการใช้ช่องโหว่ในตลาดนักสะสมการ์ดการ์ตูน โดยมีการใช้ภาพสร้างจาก AI แอบอ้างว่าเป็นการ์ดหายาก ซึ่งสร้างความเสียหายไปแล้วกว่า 7.2 ล้านบาท
ภาพสะท้อนของสังคมและสิ่งแวดล้อม และภัยเงียบที่มากับความสะดวกสบาย
นอกจากประเด็นทางดิจิทัลและเทคโนโลยีแล้ว ภาคธุรกิจยังต้องใส่ใจกับแนวโน้มทางสังคมและสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ ที่เกิดขึ้น การเติบโตของธุรกิจ Food Delivery ที่สร้างมูลค่าตลาดมหาศาล ได้สร้างขยะพลาสติกเฉลี่ยถึง 7 ชิ้นต่อการสั่งหนึ่งครั้ง ปริมาณขยะมหาศาลบวกกับการกำจัดที่ไม่เหมาะสม ทำให้เกิดการรั่วไหลและแตกตัวเป็นไมโครพลาสติก ปนเปื้อนเข้าสู่ระบบนิเวศ ห่วงโซ่อาหาร และสะสมในร่างกายมนุษย์ นำไปสู่ความเสี่ยงด้านสุขภาพในระยะยาว
ในส่วนของความมั่นคงทางพลังงาน การผลักดันให้ภาคครัวเรือนหันมาติดตั้งโซลาร์เซลล์ ยังคงเผชิญกับอุปสรรคสำคัญทั้งเรื่องต้นทุนการติดตั้งที่สูงถึงระดับ 120,000-400,000 บาท ความยุ่งยากในขั้นตอนการขออนุญาต และมาตรการลดหย่อนภาษีที่ยังไม่ตอบโจทย์ผู้มีรายได้น้อยอย่างแท้จริง นอกจากนี้ การเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด ยังสะท้อนปัญหาด้านที่อยู่อาศัย เมื่อขนาดครัวเรือนเล็กลง วัยแรงงานย้ายเข้าเมือง ส่งผลให้ผู้สูงอายุต้องอาศัยอยู่ลำพังเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 12.9 และโครงการที่อยู่อาศัยเพื่อผู้สูงอายุยังคงมีปัญหาการกระจุกตัว ขาดแคลน และมีค่าใช้จ่ายสูง
รายงานภาวะสังคมไทยไตรมาสแรก ปี 2569 สะท้อนความจริงอันดุเดือดของโลกยุคดิจิทัลที่กำลังทำลายล้างรูปแบบการทำงานดั้งเดิมด้วยเทคโนโลยี AI ในขณะที่พฤติกรรมผู้บริโภครุ่นใหม่ถูกขับเคลื่อนด้วยโซเชียลมีเดียจนนำไปสู่ปัญหาหนี้สินและช่องโหว่ทางไซเบอร์ที่มิจฉาชีพฉวยโอกาส ผู้นำองค์กรและนักการตลาดไม่สามารถใช้กลยุทธ์เดิมเพื่อรับมือกับวิกฤตความเชื่อมั่น ปัญหาเศรษฐกิจ และการปฏิวัติอุตสาหกรรมในยุคนี้ได้อีกต่อไป ภาคธุรกิจต้องเร่งยกระดับทักษะแรงงานให้ก้าวทัน AI พัฒนาระบบนิเวศทางดิจิทัลที่ปลอดภัยโปร่งใส และสร้างความยั่งยืนทางสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อยืนหยัดและแข่งขันได้ในบริบททางเศรษฐกิจที่กำลังถูกเขียนกฎเกณฑ์ขึ้นใหม่ทั้งหมด
อ่านเพิ่มเติม
