Writer: 
Share
หากคุณลองเปิดประวัติการสนทนาใน Slack, Microsoft Teams หรือ LINE กลุ่มของบริษัท ย้อนกลับไปเมื่อหลายปีก่อน คุณอาจพบว่ามีเพื่อนร่วมงานบางคนที่คุณเคยคุยด้วยแทบทุกชั่วโมง—ตั้งแต่เรื่องงาน แลกเปลี่ยนความเห็นเรื่องเจ้านาย ไปจนถึงเรื่องส่วนตัว แวะกินข้าวเที่ยงด้วยกันทุกวัน และเป็นเสมือน ‘พื้นที่ปลอดภัย’ในสมรภูมิออฟฟิศ
ความโศกเศร้าที่องค์กรไม่มีวันลาให้
เมื่อเราอกหักจากการเลิกกับคนรัก คนรอบข้างพร้อมจะเข้าใจหากเราจะมีอาการเหม่อลอยหรือต้องการเวลาพักผ่อน แต่เมื่อเรา “เลิกคบ” หรือ “สูญเสีย” เพื่อนร่วมงานคนสนิท—ไม่ว่าจะเพราะการลาออก, การผิดใจกันเรื่องงาน, หรือการเลื่อนตำแหน่งที่ทำให้ช่องว่างระหว่างวัยทำงานถ่างออก—เรากลับไม่ได้รับอนุญาตให้ไว้ทุกข์
ในทางจิตวิทยาเรียกภาวะนี้ว่า ‘Disenfranchised Grief’ หรือความโศกเศร้าที่สังคมไม่ยอมรับและมองว่าไม่ใช่เรื่องใหญ่ เมื่อเพื่อนร่วมงานที่คุณสนิทที่สุดเดินออกจากความสัมพันธ์ (หรือออกจากบริษัทไป) สิ่งที่คุณมักจะได้ยินคือ:
“ก็แค่เพื่อนร่วมงาน ไม่ได้ทะเลาะกันสักหน่อย ทักไปหาก็จบ”
“โตๆ กันแล้ว เรื่องงานต้องมาก่อน”
“คนลาออกเป็นเรื่องปกติ เดี๋ยวก็มีคนใหม่เข้ามา”
การขาด “พิธีกรรม” แห่งการบอกลา ทำให้สมองต้องสั่งการให้เราสวมบทบาทมืออาชีพ และเดินหน้าทำงานต่อโดยอัตโนมัติ ทั้งที่ในใจอาจรู้สึกสูญเสียเสาหลักทางอารมณ์ที่ช่วยให้เรารอดพ้นจากความเครียดในแต่ละวันไปแล้ว การฝืนทำงานต่อไปด้วยความรู้สึกอึดอัดนี้ หากไม่ได้รับการจัดการที่ถูกต้อง จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อประสิทธิภาพการทำงาน (Productivity) และอาจนำไปสู่ภาวะหมดไฟในที่สุด
วิทยาศาสตร์ของการหดตัวทางสังคมในวัยทำงาน
ไม่ใช่เรื่องบังเอิญที่เพื่อนในที่ทำงานจะน้อยลงเมื่อเราอายุมากขึ้น งานวิจัยด้านวิทยาการข้อมูลจาก Aalto University ระบุว่า วงสังคมของมนุษย์จะเริ่มหดเล็กลงอย่างต่อเนื่องเมื่อก้าวเข้าสู่วัย 25 ปี ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่สอดคล้องกับการเข้าสู่โลกการทำงานอย่างเต็มตัว
ในตอนที่เราเริ่มต้นชีวิตการทำงาน เรามักจะสนิทกับเพื่อนร่วมงานได้ง่าย ปัจจัยสำคัญคือ ความใกล้ชิด เราและเพื่อนร่วมรุ่นต่างเผชิญกับความท้าทายใหม่เหมือนกัน มีเป้าหมายและปัญหาคล้ายคลึงกัน แต่เมื่อเวลาผ่านไป ข้อมูลเชิงสถิติชี้ให้เห็นว่าวงสังคมจะร่อยหรอลงเรื่อยๆ จนกระทั่งอายุราว 45-55 ปี ที่เครือข่ายความสัมพันธ์จะเริ่มคงที่
เหตุผลหลักในบริบทของการทำงานคือ “การขาดประสบการณ์ร่วม” เมื่อเส้นทางอาชีพ ของแต่ละคนเริ่มแตกต่างกัน คนหนึ่งอาจก้าวขึ้นเป็นผู้จัดการที่ต้องรับผิดชอบยอดขายและดูแลทีม ในขณะที่อีกคนยังเป็นพนักงานปฏิบัติการ หรือคนหนึ่งมีครอบครัวและลูกที่ต้องดูแลหลังเลิกงาน ในขณะที่อีกคนต้องการไปแฮงก์เอาต์ต่อ จังหวะชีวิตที่เหลื่อมล้ำกันเพียงเล็กน้อยนี้ ในระยะยาวสามารถทำให้มิตรภาพจืดจางลงได้อย่างสิ้นเชิง
3 เสาหลักของความสัมพันธ์ และการล่มสลายในโลกธุรกิจ
Grace Sameve นักจิตวิทยาชี้ว่า มิตรภาพตั้งอยู่บนเสาหลัก 3 ประการ ได้แก่ ความสมัครใจ , การต่างตอบแทน , และ ความสัมพันธ์แบบเป็นกันเอง ในบริบทของที่ทำงาน หากเสาหลักเหล่านี้ถูกสั่นคลอน ความเป็นเพื่อนก็จะสิ้นสุดลง ซึ่งสามารถแบ่งรูปแบบการจบความสัมพันธ์ออกเป็น 2 ประเภทหลักๆ:
1. การตัดความสัมพันธ์
นี่คือการแตกหักขั้นรุนแรงที่ทั้งสองฝ่ายไม่สามารถมองหน้ากันได้อีก มักเกิดจากความขัดแย้งในเรื่องผลประโยชน์ สไตล์การทำงาน หรือการเมืองในองค์กร
- ตัวอย่าง: คุณและเพื่อนสนิททำโปรเจกต์ร่วมกัน แต่เมื่อผลงานออกมาดี เพื่อนของคุณกลับรับความดีความชอบไปคนเดียวต่อหน้าผู้บริหาร ความเชื่อใจที่พังทลายลงนี้ทำให้ความสัมพันธ์แบบเพื่อนจบลงทันที และเหลือเพียงสถานะ “คนที่ต้องทนทำงานด้วย” ซึ่งสร้างความอึดอัด (Toxic Environment) อย่างมหาศาล
2. การลดขั้นความสัมพันธ์
ความสัมพันธ์ไม่ได้ยุติลงด้วยความเกลียดชัง แต่ต้องลดระดับลงด้วยความจำเป็นทางสายอาชีพและสถานะ
- ตัวอย่างที่ 1 การเลื่อนตำแหน่ง : เพื่อนร่วมโต๊ะของคุณได้รับการโปรโมตขึ้นเป็นหัวหน้าสายตรง ของคุณ เสาหลักแห่ง “ความเป็นกันเอง” จะหายไปทันที เพราะเขาต้องประเมินผลงานของคุณ บทสนทนาที่เคยนินทาบริษัทได้อย่างเปิดเผยต้องถูกระงับ มิตรภาพต้องถูกดาวน์เกรดลงมาเป็นเพียง หัวหน้า-ลูกน้อง
- ตัวอย่างที่ 2 การย้ายงาน: เพื่อนสนิทลาออกไปอยู่บริษัทอื่น ช่วงแรกอาจยังนัดเจอกัน แต่นานวันเข้า เมื่อบริบทการทำงานไม่ทับซ้อนกัน ไม่รู้จักตัวละครในที่ทำงานของอีกฝ่าย บทสนทนาก็จะค่อยๆ หมดลง และกลายเป็นเพียง Connection บน LinkedIn ในที่สุด
พลวัตของความเป็นเพื่อนในแต่ละช่วงวัยการทำงาน
- วัย 20s : มิตรภาพเกิดจากความใกล้ชิดและชะตากรรมที่ต้องเอาตัวรอดในโลกการทำงานร่วมกัน ความสัมพันธ์จะเข้มข้น รวดเร็ว และลึกซึ้ง เพราะต่างฝ่ายต่างต้องการที่พึ่งพิง
- วัย 30s : วัยนี้ต้องใช้ความพยายามอย่างมากในการรักษาความสัมพันธ์เดิมพลังงานส่วนใหญ่ถูกดึงไปใช้กับการสร้างความก้าวหน้าในอาชีพและการสร้างครอบครัว เพื่อนร่วมงานที่ยังสนิทกันมักจะเป็นคนที่มีวิถีชีวิต หรือความสนใจในเป้าหมายธุรกิจที่คล้ายคลึงกัน
- วัย 40s ขึ้นไป : เป็นวัยที่ปล่อยวางเรื่องเพื่อนในออฟฟิศได้ง่ายที่สุด เพราะความรับผิดชอบในตำแหน่งระดับสูงทำให้ต้องรักษาระยะห่างกับพนักงาน อย่างไรก็ตาม Kelley Kitley นักสังคมสงเคราะห์คลินิก ระบุว่า คนวัยนี้มักเกิดภาวะโหยหาอดีต อาจมีการพยายามติดต่อเพื่อนร่วมงานเก่าๆ ในอดีต แต่ส่วนใหญ่มักเป็นไปเพื่อการทักทาย มากกว่าการดึงกลับมาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน
เมื่อถึงเวลาต้องปล่อยมือ
Miriam Kirmayer นักจิตวิทยาความสัมพันธ์ชาวแคนาดา กล่าวว่า มิตรภาพที่ยั่งยืนเกิดจากการที่ต่างฝ่ายต่างลงทุน ทั้งเวลาและความรู้สึก
ในโลกของการทำงาน เราต้องยอมรับความจริงที่ว่า “ความสัมพันธ์บางอย่างมีไว้เพื่อตอบโจทย์บางช่วงเวลาของชีวิตเท่านั้น” หากวันนี้เพื่อนร่วมงานที่คุณเคยสนิทด้วย เริ่มห่างเหินไปเพราะบริบทหน้าที่การงานที่เปลี่ยนไป หรือหากคุณพบว่าความสัมพันธ์นั้นกำลังบั่นทอนความเป็นมืออาชีพและสุขภาพจิตของคุณ… คุณมีสิทธิอย่างเต็มที่ที่จะ “ปล่อยมือ” และกลับมาโฟกัสที่เป้าหมายของตัวเอง
การจบมิตรภาพในที่ทำงาน ไม่ได้แปลว่าช่วงเวลาที่คุณเคยช่วยเหลือเกื้อกูลกันมาไม่มีความหมาย และไม่ได้หมายความว่าต้องมีใครรับบทเป็นตัวร้ายเสมอไป มันเป็นเพียงสัจธรรมของวัยผู้ใหญ่ที่ทุกคนต่างต้องแยกย้ายกันไปเติบโตในเส้นทางอาชีพของตนเอง
ท้ายที่สุดแล้ว สิ่งสำคัญที่สุดคือการรักษาระยะห่างอย่างมืออาชีพเคารพความรู้สึกสูญเสียของตัวเอง อนุญาตให้ตัวเองเศร้าได้แม้สังคมจะมองว่ามันเป็นแค่เรื่องของเพื่อนร่วมงาน และเรียนรู้ที่จะยืนหยัดด้วยตัวเองในเส้นทางอาชีพต่อไปอย่างมั่นคง
